Ebru Sanatı Nedir? Nasıl Yapılır? Ebru Sanatı Hakkında Bilgiler

Yayınlanma Tarihi: 9 Eylül 2017 Ekleyen: Gaye AKSOY


Ebru sanatı nedir kısaca belirtmek gerekirse, suyun kitre denilen bir doğal zamk ile karıştırılıp elde edilen yoğun sıvı üzerine suda erimeyen boyalar katılarak oluşturulan desenlerin kağıt üzerine aktarılması ile yapılan bir süsleme sanatıdır. Ebru sanatını yapan sanatçıya ebruzen denir.

Ebru Sanatı Nedir? Nasıl Yapılır? Ebru Sanatı Hakkında Bilgiler

Ebru Sanatı Nedir?

Suya katılan ve ona yoğunluk ve yapıştırıcılık katan kitre baklagillerden dikensi bir bitki olan geven bitkisinin gövdesinin çizilip buradan sızan sıvının katılaştıktan sonra toplanarak elde edilen doğal bir zamktır. Kitre ebru sanatında suya yoğunluk verme ve yapışkan özellik vermesi için kullanılır. Ebru sanatı nedir kısaca anlattıktan sonra ebru sanatı yapımı hakkında bilgi vermeye geçelim.

Ebru Sanatı Nasıl Yapılır?

Ebru sanatı yapımı için ilk olarak tekneye su ve kitre karışımı konur. Genelde 1 litre suya 1 çorba kaşığı kitre hesap edilebilir ama deneyimlerle istenilen kıvam elde edilir. Bu konuda deneyimli ebruzenlerden yardım alınabilir.  Su kitre karışını iyice karıştırılır ve 2 gün kadar beklenir. Sonra tülbent ile süzülerek kullanıma hazır hale getirilmiş olur. Bu karışımı bolca hazırlayıp diğer uygulamalar için serin ve karanlık bir ortamda saklayabilirsiniz.

Sonra boya gerekirse başka renklerle karıştırılarak istenilen renkler elde edilir. Bu sırada macunsu çamur kıvamında olan boyanın topaklanmamış olmasına dikkat edilmeli ve gerekir ise tokmaklanarak veya el taşı ile eze eze tam kıvamlı bir hale getirilmelidir.

Ebru Sanatı Nedir? Nasıl Yapılır? Ebru Sanatı Hakkında Bilgiler 1

Krem kıvamına ulaşacak kadar su eklenerek mermer bir tezgah üzerinde dairemsi hareketlerle 3 4 saat kadar sabırla devam eden bu ezilip karıştırma işi iyi bir ebru için en önemli aşamadır. Daha sonra boyaya öd karıştırılarak sabırla terbiye işlemi yapılır. İyice harmanlanmış boya öd ve bir miktar su ile beklemeye alınır. Arada su öd karışımı geri alınıp yerine tazesinden öd ve su karışımı eklenerek terbiye devam eder.

Boyaların konduğu kavanozlar terbiye süresince arada karıştırılarak işlem devam eder.  İstenilen tüm renkler için bu tekrarlanır ve öd ile iyice yedirilmiş boya 1 hatta 2 ay kadar beklemeye alınır.

Ön hazırlıkları sonrası bekleme süresi uzun olmasına karşın ebru sanatı yapımı istenilen dizayn sonrası tek harekette elde edilir. 2. Bir şans yoktur. Bir sorun çıkması halinde yeni bir uygulamaya geçilir. Uygulama için önceden hazırlanmış kitreli su kaba alınır ve fırça yardımı ile üzerine tasarladığımız deseni oluşturacak boyalar eklenir.

Boya eklenmesi sonrasında sivri uçlu biz ile boyaya istenilen form ve şekliler verilir. Artık yapmak istediğimiz ebru su üzerinde durmaktadır. Bundan sonrası biraz el alışkanlığı gerektirmekle beraber oldukça kısa sürer. Suyun üzerinde oluşturulmuş resim veya desen hazırdır ve kağıt bunun üzerine örtülür ve tek seferde çekilip alınarak boyanın tamamen kağıt üzerine aktarılması sağlanır. Islak vaziyette ve boyanmış kağıt kurumak üzere düzgün bir yere dikkatlice konur.

Ebru Sanatı Nedir? Nasıl Yapılır? Ebru Sanatı Hakkında Bilgiler 3

Ebru kağıdı kuruduktan sonra bir çeşit pres olan mühre adlı alt ile sıkılarak kağıdın hem tamamen düzelmesi sağlanırken aynı zamanda boyanın kağıda preslenerek daha parlak ve kalıcı olması sağlanır. Bu işleme mühürleme işlemi denir.

Ebru Sanatı Malzemeleri

Ebru sanatı yapımı için öncelikle ebru sanatı için gerekli malzemelerden bahsetmek gerekir. Ebru sanatı yapımı için gereken malzemeler şunlardır.

  1. Hamur dış yüzü mat olmayan yeterli büyüklükte kağıt
  2. Kağıdın boyutlarından büyük fazla derin olmayan bir su kanı, tekne
  3. Su
  4. Kitre zamkı
  5. Genelde toprak veya bitkisel kökenli, yağsız, suda erimeyen değişik renkte boyalar. Renk konusunda sınırlama olmamakla beraber oksit sarı, kırmızı, siyah ve  lahur çiviti en çok kullanılan renklerdir.
  6. Karıştırma, suya damlatma ve bazen de şekil vermek için fırça.
  7. Boyaların terbiyesi için balık veya sığır ödü.
  8. Boyalara şekil vermek için kullanılacak sivri veya özel formda hazırlanmış biz, iğne ve milimetrelik dişli taraklar.
  9. Mühre aleti, presi.

Ebru sanatı yapımı için gereken malzemeler temel olarak bunlardır.

Ebru Sanatı Nedir? Nasıl Yapılır? Ebru Sanatı Hakkında Bilgiler 4

Ebrunun tam başarılı olabilmesi için önemli olanın ön hazırlıktaki malzemelerin büyük bir özen ile hazırlanmış olması gerekir. Boyanın akıcılığı, renk ve parlaklığı, kağıda tutunması hep ön hazırlık dönemindeki dikkatli ve özenli çalışmanın sonucudur.

Ebru sanatı lale çok kullanılan bir ebru temasıdır.  Ebru sanatı lale yapmak için kerteli su üzerine seçilen yeşil tonlarından lalenin büyüklüğüne uygun olarak ebru fırçası yardımı ile genelde 2 adet boya atılır ve boya yuvarlak bir form alır. Biz ve iğne yardımı ile bu şekil yaprak ve sap biçimini alıncaya kadar çekiştirilerek form verilir. Lale başı içinde seçilen renk boya bırakılır ve yine iğne ve biz yardımı ile klasik lale formu oluşturulur. Tasarımımıza göre boş alanlarda da oluşturulan desenler sonrası suda oluşmuş olan lale formu kağıda aktarılarak ebru sanatında lale elde etmiş oluruz. Ebru sanatı lale için internette birçok video bulmak ve daha iyi öğrenebilmek mümkündür.

Ebruda sadece resimsel veya yazı gibi bilinen formlar kullanılmaz. Ebru sanatçısı kendi yaratıcılığı ile dilediği renklerden bilinen desenlerden soyut desenlere kadar çok çeşitli dizaynlar yapabilmektedir. Bu konu artık ebru sanatçısın yetenek ve yaratıcılığına kalmaktadır.

Ebru Sanatı Nedir? Nasıl Yapılır? Ebru Sanatı Hakkında Bilgiler 5

Ebru Sanatı Çeşitleri

Ebru sanatının çeşitlerine gelince, Ebrunun bilinen tarihi içinde, yetişmiş ustalar tarafından sıkça kullanılan desen çeşitlerinden isim almışlardır.

En bilinenleri;

  • Battal Ebru; Ebrunun temel desenidir. Kendi içinde değişik uygulama ve isimler alır.
  • Gelgit Ebru; Battal desen üzerine iğne, biz ve taraklarla çizilen tekrarlı gelgit denilen çizgilerle oluşturulur
  • Şal Ebrusu; Gelgit çizgilerinden sonra yapılan dairemsi ve “S” hareketlerle oluşturulan ebru.
  • Taraklı Ebru; Gelgit çizgilerinden sonra taraklarla yapılan hareketlerle oluşturulan ebru.

Bülbül Yuvası, Kumlu – Kılçıklı Ebrular, Hafif Ebru, Çift Baskılı Ebrular, Akkase Ebru, Hatip Ebrusu Bilinen diğer ebru sanatı çeşitleridir. Ayrıca Üstat Necmeddin Okyay’ın adıyla anılan Necmeddin ebruları da önemli bir ebru çeşididir.

Ebru Sanatının Tarihçesi

Ebru sanatı yapımının tarihçesi sıkça merak edilen konulardan biridir. 13. Yüzyıl sonları ile 15. Yüzyıl başları arasında ilk ebruların yapıldığı düşünülmektedir.  Birçok eski kitabın ciltlerinde iç tarafta süsleme unsuru olarak kullanılan ebrunun kitapla aynı tarihte mi yapıldığı yoksa daha sonra mı eklendiği bilinemediğinden tam bir tarih vermek zordur.

Ebru Sanatı Nedir? Nasıl Yapılır? Ebru Sanatı Hakkında Bilgiler 6

Ancak tam güvenilir olarak ebrunun bizzat üzerine işlenmiş tarih olarak en eki ebru 1554 yılına aittir. Şüphesiz bunun gelişim dönemi daha eskilere dayanmaktadır. Ebrunun ilk olarak nerede çıktığı tam bilinemese de bazı kaynaklara göre İran Hint, ama daha çok savunulan bilgiye göre Türkistan, Buhara bölgesinde yapılıp oradan İpek yolu ile İran üzerinden Anadolu’ya geldiği düşünülmektedir.  Bu yol üzerinde yerel sanatçılar tarafından kullanılarak gelen ebru ismini de bu yol üzerinde “ebri “ olarak almıştır.

Ebru sanatı yapımının Buhara kökenli olduğu görüşü oldukça ağır basmaktadır. Buhara ve çevresindeki Şaman inancı ve Şaman ayinlerinde kullanılan suya renkli maddeler atak oluşan şeklileri yorumlamanın bu işin kökeni olduğu düşünülmektedir. Bir Şaman töreni ve falında oluşan şeklilerin sonradan kağıt üzerine geçirilmesi ile ebrunun oluşması akla ve tarihe uygun bir görüş olarak kabul edilmektedir.

Ebru sanatı yapımının tarihçesi maalesef bizim kaynaklarımızda tam olarak bulunmamaktadır. Tarihçiler günün birinde henüz okunmamış veya bulunmamış yazılı kayıtlarda veya kitaplarda bu konuda bir bilgiye ulaşabileceklerini ummaktadırlar.

Facebook Yorumları

9 Eylül 2017

Yorumlarınızı bekliyorum...